Тыматэвуш Паважаны і Лепельскі Цмок

Тыматэвуш быў незвычайным хлопчыкам. У той час, як іншыя дзеці сядзелі дома, ён насіў сцёртыя боты, меў за плячыма стары заплечнік, а на галаве – кепку, якую атрымаў у падарунак ад аднаго мудрага старога. Тыматэвуш быў вандроўнікам. Ён хадзіў па розных гарадах і вёсках, збіраў гісторыі і заўсёды дапамагаў тым, хто трапляў у бяду. А людзі называлі яго Тыматэвуш Паважаны: не таму, што ён быў багаты ці знатны, а таму, што ён ніколі не забываў сказаць ветлівага слова і заўсёды ставіўся да кожнага з павагай.

І вось аднойчы сцяжынка прывяла яго да прыгожага горада Лепеля, што ляжаў на беразе вялікага возера. Тыматэвуш увайшоў у горад і адразу заўважыў нешта дзіўнае: рыбакі не закідвалі вуды, лодкі стаялі на беразе, а людзі шапталіся і паказвалі на ваду. Возера было неспакойным: пасярод яго бушавалі вялізныя хвалі, і часам з глыбіні даносілася нешта падобнае да пакрыўджанага буркатання.

Тыматэвуш падышоў да старога рыбака.
– Дзень добры, паважаны дзед. Што здарылася? – ветліва спытаў ён.
– Ой, вандроўнічак, бяда, – уздыхнуў рыбак. – Лепельскі Цмок раззлаваўся. Хтосьці з прыезджых кінуў у возера бутэльку і закрычаў, разбудзіўшы яго. А цмокі, ведаеш, павагу любяць. Вось ён і ўзняў шторм. Не падыходзь, хлапчук, гэта не дзіцячая справа.

Але Тыматэвуш толькі ўсміхнуўся. За час сваіх вандраванняў ён бачыў і не такіх цмокаў. Ён добра ведаў адзін сакрэт: нават самы суровы цмок растае, калі з ім размаўляюць з павагай. Тыматэвуш зняў кепку, паправіў заплечнік і падышоў да самай вады. Хвалі закіпелі перад ім, але ён не зрабіў ні кроку назад. Ён пакланіўся возеру і сказаў гучна, але вельмі ветліва:
– Вітаю цябе, паважаны Лепельскі Цмок! Мяне клічуць Тыматэвуш, а людзі завуць Паважаны за тое, што я стараюся нікога не пакрыўдзіць. Я бачу, што цябе абразілі, і мне шчыра шкада. Даруй нам, калі ласка. Людзі часам бываюць няўважлівыя, але я ведаю: ты варты сапраўднай пашаны.

На возеры настала цішыня. Буль-буль-буль – з вады з'явілася спачатку зялёная галава з вясёлкавымі крыламі, потым – вялізны хвост. Цмок вынырнуў і так здзівіўся, што перастаў злавацца. Ніколі за доўгія сотні гадоў ніводзін вандроўнік не звяртаўся да яго так ласкава.
– Ты... ты называеш мяне паважаным? – прабурчаў Цмок, вылупіўшы вочы.
– А як жа інакш? – усміхнуўся Тыматэвуш. – Ты гаспадар гэтага возера. І я ведаю адну гісторыю: у далёкай Фінляндыі я сустракаў цмока, які грае на гуслях. А ты, бачу, любіш спакой і чысціню. Вось твая бутэлька, – ён дастаў з заплечніка выкінутае смецце, якое адразу падабраў на беразе. – Вазьмі, калі ласка. Мы навядзём парадак.

Цмок павольна ўзяў бутэльку, ўздыхнуў і знішчыў яе адным выдыхам.
– Дзякуй табе, маленькі вандроўнік Тыматэвуш Паважаны. Твая ветлівасць – найлепшыя лекі ад крыўды. Будзь маім госцем і падзялі са мной абед з азёрнай рыбы.
– З вялікай асалодай, паважаны Цмок, – пакланіўся Тыматэвуш. – Але потым мне трэба ісці далей. Бо мяне чакаюць іншыя прыгоды.

Яны пасябравалі. А калі Тыматэвуш Паважаны адышоў ад Лепеля, уздоўж берага яшчэ доўга былі бачныя незвычайныя сінія кветкі – гэта Цмок выпускаў фантаны ў знак падзякі. І хоць у Тыматэвуша Паважанага было яшчэ шмат дарог - праз Дрысвяты, Нёман, нават далёкія горы, – ён ніколі не забыв а ў той урок : павага адчыняе любыя дзверы. Нават калі гэтыя дзверы – глыбіня возер а, у якой жыве сам Лепельскі Цмок.