Наступствы атамных бамбардзіровак Хірасімы і Нагасакі — гэта спалучэнне імгненнай гібелі ад выбуху і пакутлівага памірання ад прамянёвай хваробы ў наступныя дні, тыдні і месяцы. Ахвяры праходзілі праз некалькі стадый пакут, а сведчанні тых, хто выжыў, і тых, хто кінуўся на дапамогу, малююць карціну, якую яны самі называюць пеклам.

Імгненная смерць і першыя гадзіны

У эпіцэнтры выбуху людзі спараляліся — ад іх заставаліся толькі цёмныя сілуэты на сценах або цені на камянях. Тэмпература ў кропцы выбуху дасягала мільёнаў градусаў. Тыя, хто знаходзіўся ў радыусе некалькіх сотняў метраў, але не ў самым эпіцэнтры, атрымлівалі смяротныя апёкі — скура згарала або адслойвалася кавалкамі. Многія паміралі ў першыя хвіліны і гадзіны ад механічных траўмаў — іх прыціскала абломкамі будынкаў, якія разбураліся ад ударнай хвалі.

Вострая прамянёвая хвароба: першыя дні і тыдні

Тыя, хто выжыў пры выбуху, але атрымаў высокую дозу радыяцыі, пачыналі пакутаваць ад вострай прамянёвай хваробы. Сімптомы з'яўляліся ў пэўнай паслядоўнасці.

Успаміны ахвяр: пекла, напэўна, падобнае на тое, што мы перажылі

Сачыко Матцуо, якой было 11 гадоў, калі бомба ўпала на Нагасакі, успамінала: «Раптам мы ўбачылі яркае жоўта-белае святло. Мяне падняло выбухной хваляй і з сілай адкінула. Калі я ўстала на ногі, то зразумела, што стаю на аголенай зямлі – на ёй не было ні травінкі». Яе старэйшую сястру, якая жыла ў 700 метрах, шукалі і знайшлі толькі «белы попел». Бацька, які знаходзіўся ў 800 метрах ад эпіцэнтра, пацярпеў, але быў жывы: «У яго за некалькі секунд выпалі валасы. Паднялася тэмпература, пачаўся панос. Усё цела пайшло плямамі. Гэта былі сімптомы смерці».

Тэруко Уэно, 15-гадовая студэнтка школы медсясцёр, дапамагала тушыць пажар у інтэрнаце, дзе загінулі многія яе аднакласніцы. Яна памятае «толькі працу дзень і ноч»: «Трэба было лячыць пацярпелых са страшнымі траўмамі. Не хапала пітной вады, а ежу не дастаўлялі зусім». Пазней, асістуючы пры перасадках скуры, яна бачыла, як «скурку бралі з сцёгнаў пацыента і перасаджвалі на тыя ўчасткі цела, дзе ад апёкаў узніклі келоидные рубцы». «Я не бывала ў пекле і не ведаю, якое яно там, але пекла, напэўна, падобнае на тое, што мы перажылі», — кажа яна.

Мімакі Тошыюкі, якому было 3 гады ў Хірасіме, бачыў «сотні людзей, якія ледзь ішлі або нават паўзлі. Іх валасы і вопратка былі спаленыя, яны стагналі і прасілі нас даць ім вады». Ён таксама памятае, як японскія ўлады «усяляк стараліся замоўчваць сапраўдныя маштабы трагедыі».

Успаміны тых, хто прыйшоў на дапамогу

Відавочцы апісвалі, як людзі, якія ўвайшлі ў горад праз некалькі дзён пасля выбуху (іх называюць «ню:сі хібакуся»), таксама пачыналі пакутаваць ад радыяцыі. Адна якая выжыла ўспамінала, як «бачыла людзей, якія страцілі валасы з-за радыяцыі». Другая — як яе «старэйшая сястра была моцна абпаленая, але паколькі яе дзядзька быў на флоце, яны змаглі дастаць лекі для лячэння апёкаў».

Сачыко Матцуо, прыйшоўшы ў сябе, «паспешыла на дапамогу іншым»: «Дзеці крычалі «дапамажы, мамачка, дапамажы!». Мая мама і малодшы брат былі параненыя. Дзеці нашых сваякоў атрымалі апёкі». Яна таксама памятае: «Тыя, хто быў у бамбасховішчах, павольна паміралі – у іх не было магчымасці атрымаць медыцынскую дапамогу. Яны проста сядзелі там і чакалі, калі прыйдзе смерць».

Цутому Ямагуці, адзіны чалавек, афіцыйна прызнаны ахвярай абедзвюх бамбардзіровак, пасля выбуху ў Хірасіме (ён быў у 3 км ад эпіцэнтра) «пешшу дайшоў да чыгуначнага вакзала... і купіў білет у родны горад... Нагасакі». Ён адправіўся не ў бальніцу, а «адсправаздачыцца кіраўніцтву» — і падчас дакладу ўбачыў другую ўспышку. Ён зноў выжыў.

Як абеззаражвалі тэрыторыю

Адразу пасля капітуляцыі Японіі амерыканскія ваенныя разумелі, што акупацыйныя войскі могуць падвергнуцца рэшткавай радыяцыі. Манхэтэнская інжынерная акруга арганізавала спецыяльную навуковую групу пад кіраўніцтвам палкоўніка Стаффарда Уорэна. Гэта група прыбыла ў Нагасакі 20 верасня — 6 кастрычніка, а ў Хірасіму 3–7 кастрычніка 1945 года, каб правесці радыёлагічнае абследаванне.

Група паведаміла, што ўзроўні радыяцыі ў абодвух гарадах вельмі нізкія і не будуць уяўляць небяспекі для акупацыйных сіл. Аднак гэта заключэнне было зроблена пасля тайфуну і моцных дажджоў, якія, па меркаванні некаторых навукоўцаў, маглі змыць радыеактыўныя ападкі.

Пры гэтым афіцыйныя ўлады ЗША доўгі час адмаўлялі ўплыў рэшткавай радыяцыі. Брыгадны генерал Ф. Томас Фарэл заяўляў, што бомбы «былі ўзарваныя на такой вышыні, што радыяцыі не засталося», а «галоўным эфектам зброі была ўдарная хваля». Толькі ў 1950 годзе навукоўцы ABCC (Камісіі па вывучэнні наступстваў атамнай бамбардзіроўкі) заўважылі эфекты рэшткавай радыяцыі і пачалі «Абследаванне рэшткавай радыяцыі», але, па словах доктара Лоўэла Вудберы, з-за «ціску іншай працы і недахопу даследчыкаў» гэты праект так і не быў рэалізаваны.

Такім чынам, тэрыторыю не абеззаражвалі ў звыклым сэнсе — яе проста абвясцілі бяспечнай пасля дажджоў, і афіцыйная пазіцыя ЗША аб адсутнасці шкоды ад рэшткавай радыяцыі захоўвалася дзесяцігоддзямі, нягледзячы на сведчанні адваротнага.

Вынік

Пакуты ахвяр Хірасімы і Нагасакі — гэта не толькі імгненная ўспышка, але і доўгая, пакутлівая агонія ад нябачнай радыяцыі, якая паражала знутры, пазбаўляла валасоў, выклікала крывацёкі і забівала павольна, на працягу тыдняў і месяцаў.