Што іх аб'ядноўвае: супольнасць лёсу і мэты
Падабенстваў паміж Купалам і Коласам сапраўды шмат, і яны ляжаць на паверхні. Невыпадкова іх імёны ўспрымаюцца як нешта адзінае.

1. Адна эпоха і адзін узрост
Яны равеснікі. Янка Купала (сапраўднае імя Іван Луцэвіч) нарадзіўся 7 ліпеня 1882 года. Якуб Колас (Канстанцін Міцкевіч) нарадзіўся 3 лістапада 1882 года. Гэта значыць, яны прыйшлі ў свет у адзін час, на адным гістарычным зломе. І пачалі свой творчы шлях практычна адначасова.

2. Агульныя вытокі і асяродак
Абодва выйшлі з народнай глыбіні, з сялянскіх сем'яў, таму ведалі жыццё звычайных беларусаў не па чутках, а з уласнага досведу. Іх лёс аказаўся цесна звязаны з расійскай культурай і гісторыяй.

Абодва актыўна супрацоўнічалі з газетай «Наша Ніва» — галоўным рупарам беларускага адраджэння на пачатку XX стагоддзя. Менавіта там яны знайшлі сваю аўдыторыю і адзін аднаго. Цікава, што спачатку яны пазнаёміліся завочна, праз свае публікацыі. Іхняя рэальная сустрэча адбылася толькі ў 1912 годзе, калі Купала прыехаў да Коласа, які знаходзіўся пад наглядам паліцыі.

3. Агульныя тэмы творчасці
Галоўнай тэмай іх паэзіі стала цяжкая доля беларускага народа, яго сацыяльнае і нацыянальнае прыгняценне. Яны сталі галасамі тых, хто не меў права голасу. У абодвух гучыць любоў да Радзімы і боль за яе будучыню. Яны пісалі пра свой край, пра яго прыроду, пра людзей, якія яго насяляюць, іх клопаты і спадзяванні.

Менавіта яны ўзнялі беларускую літаратуру на сусветны ўзровень і зацвердзілі беларускую мову як мову сур'ёзнага, высокага мастацтва.

4. Моцная дружба
Іх аб'ядноўвала не проста літаратурная праца, але і сапраўдная чалавечая дружба. Яны разам працавалі ў тэрміналагічнай камісіі, Інстытуце беларускай культуры, Акадэміі навук БССР. Жывучы ў Мінску, амаль штодня наведвалі адзін аднаго, гулялі ў шахматы, дзяліліся творчымі планамі. Якуб Колас пакінуў пра гэта кранальны ўспамін: «Купала быў маім частым госцем, таксама як і я быў госцем Купалы. Мы ішлі рука аб руку дарогамі нашага жыцця».

У чым яны розныя: два таленты — два светапогляды
Нягледзячы на ўсю блізкасць іх лёсаў і мэт, творчая манера і асоба кожнага з паэтаў былі глыбока індывідуальнымі, нават процілеглымі. Галоўнае адрозненне фармулюецца так: Янка Купала — рамантык, Якуб Колас — рэаліст.

Янка Купала (рамантык і прарок)

Мастацкі метад: Рамантызм, з элементамі сімвалізму. Яго свет — гэта прадукт творчай фантазіі. Ён у метафары, у эфектным, прыўзнятым стылі.

Вобраз лірычнага героя: Гэта хутчэй прарок, вешчун. Ён не проста чалавек, які сумуе, а асоба драматычнага напружання, якая кліча за сабой. У яго творчасці шмат грамадзянскага пафасу, заклікаў да барацьбы.

Жанравыя перавагі: Перш за ўсё — лірыка і драматургія. Яго п'еса «Паўлінка» стала наватарскай і паклала пачатак усёй беларускай драматургіі. Ён менш звяртаўся да буйных эпічных форм (рамана, аповесці).

Стаўленне да біяграфічнасці: Купала — мастак, які менш за ўсё аўтабіяграфічны. Яго творы — гэта гімн духу, ідэі, узнёсламу пачуццю. Ён сам сцвярджаў, што яго «жалейка» чула не толькі яго боль, але боль усяго народа.

Якуб Колас (рэаліст і апавядальнік)

Мастацкі метад: Рэалізм. Ён раскрываў перажыванні рэальнага, канкрэтнага чалавека. Яго свет — гэта свет, убачаны і пачуты асабіста ім, перададзены ў дакладных дэталях.

Вобраз лірычнага героя: Гэта мудры апавядальнік, назіральнік, які вельмі ўважлівы да побыту людзей працы, іх штодзённых клопатаў і асобных лёсаў. У ім шмат «зямнога», цёплага гумару.

Жанравыя перавагі: Перш за ўсё — эпас, проза і вялікія паэтычныя формы. Ён стаў аўтарам паэмы-эпапеі «Новая зямля», якую часта называюць «энцыклапедыяй жыцця беларускага сялянства». Ён заклаў асновы беларускага рамана (трылогія «На ростанях»). Ён цудоўны апавядальнік.

Стаўленне да біяграфічнасці: Колас — мастак біяграфічны. У аснове яго твораў — уласныя перажыванні, убачаныя карціны, гісторыі людзей, якіх ён добра ведаў. У яго паэмах дзейнічаюць рэальныя людзі — яго суседзі, сваякі, сябры.

Літаратурныя ўплывы: розныя арыенціры
Нават у выбары літаратурных аўтарытэтаў і традыцый яны разышліся.

Янка Купала абапіраўся на традыцыі польскага рамантызму — на творчасць Адама Міцкевіча, Марыі Канапніцкай, Станіслава Выспянскага. Гэта дадавала яго паэзіі драматызму, узнёсласці і бунтарскага духу.

Якуб Колас развіваў традыцыі рускай класічнай рэалістычнай паэзіі — Івана Крылова, Аляксандра Пушкіна, Мікалая Някрасава. Адсюль яго ўвага да дэталяў, бытапісанне, апавядальнасць і народны гумар.

Цікава, што самыя першыя юнацкія вершы Колас напісаў па-руску, а Купала — па-польску. І менавіта знаёмства з беларускай паэзіяй XIX стагоддзя і рэвалюцыя 1905 года дапамаглі ім усвядоміць сваё сапраўднае прызначэнне.

Асноўныя адрозненні паміж Купалам і Коласам (каротка)
Вось галоўныя пункты, па якіх разыходзіліся два класікі:

Па мастацкім метадзе: Купала — рамантык і сімваліст, Колас — рэаліст.

Па галоўным вобразе: Купала — прарок і барацьбіт, Колас — мудры назіральнік і апавядальнік.

Па тэмпераменце: Купала — парывісты, эмацыянальны, драматычны; Колас — спакойны, уважлівы, эпічны, з добрым гумарам.

Па жанравай перавазе: Купала аддаваў перавагу лірыцы і драматургіі (найвядомейшая п'еса — «Паўлінка»); Колас — эпасу, прозе і вялікім паэтычным формам (паэма «Новая зямля»).

Па стаўленні да фактаў: Купала пераўтвараў рэальнасць праз фантазію і метафару; Колас абапіраўся на асабісты досвед і назіранні.

Па літаратурным уплыве: Купала арыентаваўся на польскі рамантызм (Міцкевіч, Канапніцкая); Колас — на рускі рэалізм (Крылоў, Някрасаў, Пушкін).

Замест высновы
Янка Купала і Якуб Колас — гэта два крылы беларускай літаратуры, якія разам паднялі яе ў вышыню. Іх немагчыма аддзяліць адно ад аднаго, бо яны стварылі адзіны, цэласны вобраз Беларусі. Купала даў ёй бунтарскі дух, мару і парыў. Колас — душу, глыбокае веданне яе побыту і характару. Можна сказаць, што гэтыя двое паэтаў — лепшае, што здарылася з беларускай культурай, і іх спадчына жыве і сёння.