БЕЛАРУСЬ (последнее)
Вайна Рэчы Паспалітай з Расіяй 1609—18
Актуальные публикации по истории и культуре Беларуси.
Вайна Рэчы Паспалітай з Расіяй 1609—18, вайна за вяртанне ВКЛ Смаленскай зямлі i за ўтварэнне федэ-рацыі Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяр-жавай. Выклікана супярэчнасцямі па тэрытарыяльных пытаннях паміж дзвюма дзяржавамі, няўстойлівым становішчам у Маскоўскай дзяржаве («смутай»), пад-трымкай каралём i вял. князем Жыгі-монтам III Вазай, часткай польскага i бел.-літ. войска,укр. i данскімі казакамі Лжэдзмітрыя II. У гэтыхумовах цар Васіль Шуйскі хацеў заключыць дагавор з Жы-гімонтам, але баярская апазіцыя ў Мас-кве, жадаючы пазбавіцца ад Шуйскага, патаемна прапанавала царскую карону сыну караля Уладзіславу. Жыгімонт пачаў падрыхтоўку да вайны. Узнік план далучыцьМаскоўскуюдзяржавуда Рэчы Паспалітай у якасці члена федэрацыі. Зачэпкай да пачатку вайны было ўвя-дзенне шведскага корпуса на чале з Я.Дэ-лагардзі на тэр. Расіі для барацьбы з атрадамі прыхільнікаў Ілжэдзмітрыя II, які стаяў у с. Тушына каля Масквы. Паколькі Жыгімонт быў у стане вайны са Швецыяй (гл. Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—29), то ўвядзенне каралеўскіх шведскіх войск у Расію i яе саюз са Швецыяй разглядаліся як варожы акт. Жыгімонт узначаліў войска, у якое ўвайшлі i 12 пяхотных выбранецкіх рот ВКЛ, далучыліся польскія, бел.-літ. i ўкр.
атрады з-пад Тушына. У вер. 1609 пачапа-ся аблога Смаленска. Першымі да горада падышлі атрады Л .Сапеп', потым каронна-га гетмана польнага С.Жалкеўскага, але толькі 13.6.1611 горадбыўузяты.Увыніку распаду лагера Лжэдзмітрыя II, які ўцёк ў Калугу, тушынскія баяры i дваране не пайшлі на замірэнне з Шуйскім, a накіра-валі пасольства пад Смаленск да Жыгі-монта. 14.2.1610 баяры на чале зтушын-скім патрыярхам Філарэтам (дагэтуль мітрапаліт растоўскі, з баярскага роду Раманавых) падпісалі дагавор аб заняцці маскоўскага трона 15-гадовым сынам караля Уладзіславам, які павінен быў кіраваць Pac. дзяржавай разам з Баярскай думай. 4.7.1610 войскаЖалкеўскага,якое налічвала 6325 чал. конніцы, 200 пяхоты, мела 4 невялікія гарматы, пад Клушынам (каля Гжацка) разбіла pac. войска (35 тыс. чал.) на чале з братам цара кн. Дз.Шуйскім i падышло да Масквы. Там у выніку перавароту цар Васіль Шуйскі быў скінуты з трона, баярская рада («сямібаяршчына») як часовы ўрад заключылаўжн. ІбЮдагаворзЖыгімон-там i запрасіла на трон Уладзіслава, афі-цыйна абвешчанага царом Расіі. У вер. 1610 польскае i бел.-літ. войска заняло Маскву. Гэта рэзка змяніла сітуацыю ў Расіі. Жыгімонт не адпусціў сына ў Мас-кву. Ён больш схіляўся да дзярж. уніі Рэчы Паспалітай i Расіі. Дзеля гэтага ў Варшаву былі высланы ўсе магчымыя прэтэндэнты на маскоўскі трон,уключна з В.Шуйскім i Філарэтам. У сак. 16111-е апалчэнне з pac. дваран, стральцоў, слу-жылых казакоў, з атрадаў прыхільнікаў ужо да таго часу забітага Лжэдзмітрыя II кн. Дз.Трубяцкога i атамана І.Заруцкага на чале з разанскім ваяводам П.Ляпу-новым спрабавала заняць Маскву, але пасля няўдачы перайшло да аблогі. Пасля забойства ў ліп. 1611 Ляпунова казакамі большасць дваран-апалчэнцаў разышла-ся. У пач. жн. 1612 да Масквы падышло 2-е апалчэнне, сфарміраванаеў Ніжнім Ноўгарадзе земскім старастам К.Мініным i вайсковым кіраўніком ваяводам кн. Дз.Пажарскім,даяго далучыліся казакі кн. Трубяцкога. 1.9.1612 да Масквы з 3-тысячным войскам i абозам падышоў вял. гетман ВКЛ Я.К.Хадкевіч, 3.9.1612 ён быў адбіты значна большымі pac. сіламі. Запозненая спроба падтрымаць гарнізон польскіх i бел.-літ. войск у Мас-кве, a потым пасадзіць на трон Уладзі-слава не ўдалася. У пач. снежня 1612 пасля штурму Кітай-горада капітуляваў гарнізон Крамля. У лют. 1613 Земскі сабор абраў царом 16-гадовага Міхаіла Фёда-равіча Раманава, сына Філарэта. Мінін i Пажарскі былі адхілены ад кіравання. На чале ўрада сталі баяры i дваране, якія раней супрацоўнічалі з польскімі i бел.-літ. інтэрвентамі. У насгупныя гады Жыгі-монт дапамагаў каралевічу Уладзіславу як «маскоўскаму цару» заваёўваць землі на У, але недахоп грошай не дазволіў сабраць вялікае войска. У1613 маскоў-скае войска падышло да Смаленска, але ў крас. 1614 бел.-літ. войска А.Лісоўскага вызваліла горад ад аблогі. У1615 бел.-літ. войскі Я.Кішкі i Лісоўскага зрабілі рэйды адпаведна на Старадуб i Бранск. У1617—18 каралевіч УладзіслаўЖыгі-монтавіч сам узначаліў паход на Маскву, каб вярнуць трон. Праз Беларусь пайшло яго войска на чале з гетманам Хадкевічам, далучыліся ўкр. казакі на чале з гетманам П.Сагайдачным, данскія казакі i рэшткі казацка-сялянскіх атрадаў часоў паўстан-ня І.Балотнікава. Ix пазіцыя падмацоў-валася шматлікімі дарчымі граматамі Уладзіслава розным групам насельніцтва (у т.л. i сялянам). Напалоханы ўрад Міхаі-ла Фёдаравіча пачаў рыхтаваць войскі. Маскоўскія ваяводы здалі Дарагабуж, Вязьму. У кастр. 1618 Уладзіслаў з 3, Сагайдачны з Пд падышлі да Масквы i размясціліся каля Арбацкай брамы, але штурм вынікаў не даў, не былі ўзяты таксама Мажайск i Троіца-Сергіеў манас-тыр. Вычарпаныя баявыя рэсурсы i знач-ныя страты ў людзях прымусілі абодва бакі пайсці на перагаворы. 11.12.1618 у с. Дэуліна заключана Дэулінскае перамір'е 1618 на 14,5 года. Да ВКЛ адыходзілі смаленскія (за выключэннем Вязьмы), да Польшчы — ноўгарад-се-верскія i чарнігаўскія землі. Каралевіч Уладзіслаўзахаваўтытул «цара маскоў-скага i ўсяе Расіі», але на троне застаўся Міхаіл Фёдаравіч. Пытанне аб канчат-ковым міры было адкладзена.
Спіс выкарыстанай літаратуры:
Энцыклапедыя Вялікае Княства Літоўскае - Том 1, 2007 г.
атрады з-пад Тушына. У вер. 1609 пачапа-ся аблога Смаленска. Першымі да горада падышлі атрады Л .Сапеп', потым каронна-га гетмана польнага С.Жалкеўскага, але толькі 13.6.1611 горадбыўузяты.Увыніку распаду лагера Лжэдзмітрыя II, які ўцёк ў Калугу, тушынскія баяры i дваране не пайшлі на замірэнне з Шуйскім, a накіра-валі пасольства пад Смаленск да Жыгі-монта. 14.2.1610 баяры на чале зтушын-скім патрыярхам Філарэтам (дагэтуль мітрапаліт растоўскі, з баярскага роду Раманавых) падпісалі дагавор аб заняцці маскоўскага трона 15-гадовым сынам караля Уладзіславам, які павінен быў кіраваць Pac. дзяржавай разам з Баярскай думай. 4.7.1610 войскаЖалкеўскага,якое налічвала 6325 чал. конніцы, 200 пяхоты, мела 4 невялікія гарматы, пад Клушынам (каля Гжацка) разбіла pac. войска (35 тыс. чал.) на чале з братам цара кн. Дз.Шуйскім i падышло да Масквы. Там у выніку перавароту цар Васіль Шуйскі быў скінуты з трона, баярская рада («сямібаяршчына») як часовы ўрад заключылаўжн. ІбЮдагаворзЖыгімон-там i запрасіла на трон Уладзіслава, афі-цыйна абвешчанага царом Расіі. У вер. 1610 польскае i бел.-літ. войска заняло Маскву. Гэта рэзка змяніла сітуацыю ў Расіі. Жыгімонт не адпусціў сына ў Мас-кву. Ён больш схіляўся да дзярж. уніі Рэчы Паспалітай i Расіі. Дзеля гэтага ў Варшаву былі высланы ўсе магчымыя прэтэндэнты на маскоўскі трон,уключна з В.Шуйскім i Філарэтам. У сак. 16111-е апалчэнне з pac. дваран, стральцоў, слу-жылых казакоў, з атрадаў прыхільнікаў ужо да таго часу забітага Лжэдзмітрыя II кн. Дз.Трубяцкога i атамана І.Заруцкага на чале з разанскім ваяводам П.Ляпу-новым спрабавала заняць Маскву, але пасля няўдачы перайшло да аблогі. Пасля забойства ў ліп. 1611 Ляпунова казакамі большасць дваран-апалчэнцаў разышла-ся. У пач. жн. 1612 да Масквы падышло 2-е апалчэнне, сфарміраванаеў Ніжнім Ноўгарадзе земскім старастам К.Мініным i вайсковым кіраўніком ваяводам кн. Дз.Пажарскім,даяго далучыліся казакі кн. Трубяцкога. 1.9.1612 да Масквы з 3-тысячным войскам i абозам падышоў вял. гетман ВКЛ Я.К.Хадкевіч, 3.9.1612 ён быў адбіты значна большымі pac. сіламі. Запозненая спроба падтрымаць гарнізон польскіх i бел.-літ. войск у Мас-кве, a потым пасадзіць на трон Уладзі-слава не ўдалася. У пач. снежня 1612 пасля штурму Кітай-горада капітуляваў гарнізон Крамля. У лют. 1613 Земскі сабор абраў царом 16-гадовага Міхаіла Фёда-равіча Раманава, сына Філарэта. Мінін i Пажарскі былі адхілены ад кіравання. На чале ўрада сталі баяры i дваране, якія раней супрацоўнічалі з польскімі i бел.-літ. інтэрвентамі. У насгупныя гады Жыгі-монт дапамагаў каралевічу Уладзіславу як «маскоўскаму цару» заваёўваць землі на У, але недахоп грошай не дазволіў сабраць вялікае войска. У1613 маскоў-скае войска падышло да Смаленска, але ў крас. 1614 бел.-літ. войска А.Лісоўскага вызваліла горад ад аблогі. У1615 бел.-літ. войскі Я.Кішкі i Лісоўскага зрабілі рэйды адпаведна на Старадуб i Бранск. У1617—18 каралевіч УладзіслаўЖыгі-монтавіч сам узначаліў паход на Маскву, каб вярнуць трон. Праз Беларусь пайшло яго войска на чале з гетманам Хадкевічам, далучыліся ўкр. казакі на чале з гетманам П.Сагайдачным, данскія казакі i рэшткі казацка-сялянскіх атрадаў часоў паўстан-ня І.Балотнікава. Ix пазіцыя падмацоў-валася шматлікімі дарчымі граматамі Уладзіслава розным групам насельніцтва (у т.л. i сялянам). Напалоханы ўрад Міхаі-ла Фёдаравіча пачаў рыхтаваць войскі. Маскоўскія ваяводы здалі Дарагабуж, Вязьму. У кастр. 1618 Уладзіслаў з 3, Сагайдачны з Пд падышлі да Масквы i размясціліся каля Арбацкай брамы, але штурм вынікаў не даў, не былі ўзяты таксама Мажайск i Троіца-Сергіеў манас-тыр. Вычарпаныя баявыя рэсурсы i знач-ныя страты ў людзях прымусілі абодва бакі пайсці на перагаворы. 11.12.1618 у с. Дэуліна заключана Дэулінскае перамір'е 1618 на 14,5 года. Да ВКЛ адыходзілі смаленскія (за выключэннем Вязьмы), да Польшчы — ноўгарад-се-верскія i чарнігаўскія землі. Каралевіч Уладзіслаўзахаваўтытул «цара маскоў-скага i ўсяе Расіі», але на троне застаўся Міхаіл Фёдаравіч. Пытанне аб канчат-ковым міры было адкладзена.
Спіс выкарыстанай літаратуры:
Энцыклапедыя Вялікае Княства Літоўскае - Том 1, 2007 г.
Опубликовано 12 декабря 2010 года
Новые статьи на library.by:
БЕЛАРУСЬ:
Комментируем публикацию: Вайна Рэчы Паспалітай з Расіяй 1609—18
подняться наверх ↑
ССЫЛКИ ДЛЯ СПИСКА ЛИТЕРАТУРЫ
По стандарту ВАК Республики Беларусь
Стандарт используется в белорусских учебных заведениях различного типа.
По ГОСТу Российской Федерации
Для образовательных и научно-исследовательских учреждений РФ
Прямой URL на данную страницу для блога или сайта
Предполагаемый источник
Полностью готовые для научного цитирования ссылки. Вставьте их в статью, исследование, реферат, курсой или дипломный проект, чтобы сослаться на данную публикацию №1292154264 в базе LIBRARY.BY.
подняться наверх ↑
ПАРТНЁРЫ БИБЛИОТЕКИ рекомендуем!
подняться наверх ↑
ОБРАТНО В РУБРИКУ?
Уважаемый читатель! Подписывайтесь на LIBRARY.BY в VKновости, VKтрансляция и Одноклассниках, чтобы быстро узнавать о событиях онлайн библиотеки.
Добавить статью
Обнародовать свои произведения
Редактировать работы
Для действующих авторов
Зарегистрироваться
Доступ к модулю публикаций