БЕЛАРУСЬ (последнее)
Буквар у ВКЛ
Актуальные публикации по истории и культуре Беларуси.
Буквар, a з б у к a, падручнік для па-чатковага навучання грамаце (чытанню, пісьму). 3 узнікненнем пісьменнасці да 2-й пал. 16 ст. для навучання грамаце выкарыстоўвалі прыкладныя дапаможнікі з алфавітным радам (дошчачкі, берас-цяныя сшыткі i інш.), a таксама пісьмовыя азбучныя акравершы («азбука гранмца»).
Практыкавалісяўчытанні на царк.-рэліг. кнігах (псалтыры, часаслоўцы, апосталы). У ВКЛ выдаваліся буквары на бел., царк.-слав., літоўскай i польскай мовах. 1-ы ўсх.-слав. Б. выдаў І.Фёдараў (Львоў, 1574; у 1578 перавыдадзены ў Астрогу). 3 1590-х г. да 1653 на Беларусі выйшла 16 Б. — больш за палавіну падобных выданняў на ўсх.-слав. землях. Тэрмін «Азбука» ў загалоўку кнігі ўпершыню з'явіўся ў віленскім (1596), «Буквар» — у еўінскім (1618) брацкіх выданнях. 3 1631 назва Б. пастаянная ў бел. кніга-друкаванні. Найстарэйшыя бел. Б. (да сярэдзіны 17 ст.) уяўляюць сабой 5 рэдакцый (з разнавіднасцямі). У аснову «фёдараўскай» пакладзена астрожскае выданне Фёдарава; да гэтага віду адно-сяцца Б. Мамонічаў (Вільня, сярэдзіна 1590-х г.), «Часоўнік i Азбука» (Вільня, брацкая друкарня, 1596). 2 рэдакцыі не маюць аналагаў: «Начало ученна детем» (друкарня Мамонічаў, каля 1593—1601) i «Наука ку чнтаню п розуменю піісма словенского» Л. i С. Зізаніяў (брацкая друкарня, 1596). 4-я рэдакцыя ўключае 3 выданні «Грамматнкн словеньскаго языка» (друкарня Мамонічаў, 1618—21), a 5-я,уасновуякой пакладзены еўінскі Б. 1618, — 10 выданняў (9 выйшлі ў 1631—53 у друкарнях С.Собаля i брацкіх у Куцейне, Магілёве, Вільні). Ствараліся Б. паводле літараскладальнага метаду, які панаваў у Еўропе ў сярэдневякоўі i ў новы час да 1830-х г. Усх.-слав. Б. трымаліся таксама традыцый стараж.-рус. i ўсх.-слав. педагогікі 12—16 ст. У тыповую структуру бел. Б. ўваходзілі: алфавітныя рады (у прамым i адваротным парадку), склады (пачынаючы з 2-літар-ных да «девятеркц»), тлумачальныя азбукі (першыя звязныя тэксты для чытання), элементы граматыкі,дыдактычны матэ-рыял (у канцы кнігі). Найб. арыгінальны паводле структуры буквар Зізаніяў. Ен складаецца з алфавіта царк.-слав. мовы, двух- i трохлітарных складоў, малітваў дпя чытання, сімвала веры (кароткага зводу гал. догматаў, якія складаюць аснову веравучэння), тлумачальнага слоўніка «Лексмса», твора С.Зізанія «Нзложенме o православной вере».
1-ы літоўскі Б. быў састаўной чаакай «Катэхізіса» М.Мажвідаса (Каралявец, 1547) i наз. «Танная i кароткая навука чытаць i пісаць», 2-і літоўскі Б. — катэхізіса «Пачатак пропаведзі для маленькіхдзетак... Катэхізіс малы...», падрыхтаванага кальвіністамі ВКЛ (магчыма, С.Бітнерам) i выдадзенага ў 1680 у Караляўцы на сродкі Л.К.Радзівіл (распаўсюджваўся ў кальвінісцкіх школах паўн. Літвы). У 1708 у Караляўцы для лютэранскіх школ Малой Літвы выда-дзены буквар «Літары» (не захаваўся). Побач з ім у школах да 1747 выкарыс-тоўваліся насценныя алфавіты. У каталіц-кіх школах ВКЛ да сярэдзіны 18 ст. ка-рысталіся выданнямі катэхізісаў,якія не былі спецыяльна прыстасаваны як Б. Паводле некат. звестак, у 1752 у Вільні ў друкарні францысканцаў выдадзены «Элементарчык жамойцкі» (не захаваў-ся). 1-ы вядомы каталіцкі Б. «Навука чытання пісьма польскага для маленькіх дзетак» выдадзены ў Вільні каля 1759— 61. Ён змяшчаў паралельныя тэксты на польскай i літоўскай мовах. 3 яго пачалося сістэматычнае выданне літоўскіх Б. для пачатковых школ ВКЛ. У выданні 1783 i больш позніх польскі тэкстадсутнічае, Б. наз. «Навука чытання пісьма літоўскага для маленькіх дзетак» (выд. да 1864, вытрымаў каля 70 перавыданняў). У яго ўваходзілі алфавіт, катэхізіс, малітвы i царк. песні. Захавалася 46 выданняў літоўскага Б.
Спіс выкарыстанай літаратуры:
Энцыклапедыя Вялікае Княства Літоўскае - Том 1, 2007 г.
Практыкавалісяўчытанні на царк.-рэліг. кнігах (псалтыры, часаслоўцы, апосталы). У ВКЛ выдаваліся буквары на бел., царк.-слав., літоўскай i польскай мовах. 1-ы ўсх.-слав. Б. выдаў І.Фёдараў (Львоў, 1574; у 1578 перавыдадзены ў Астрогу). 3 1590-х г. да 1653 на Беларусі выйшла 16 Б. — больш за палавіну падобных выданняў на ўсх.-слав. землях. Тэрмін «Азбука» ў загалоўку кнігі ўпершыню з'явіўся ў віленскім (1596), «Буквар» — у еўінскім (1618) брацкіх выданнях. 3 1631 назва Б. пастаянная ў бел. кніга-друкаванні. Найстарэйшыя бел. Б. (да сярэдзіны 17 ст.) уяўляюць сабой 5 рэдакцый (з разнавіднасцямі). У аснову «фёдараўскай» пакладзена астрожскае выданне Фёдарава; да гэтага віду адно-сяцца Б. Мамонічаў (Вільня, сярэдзіна 1590-х г.), «Часоўнік i Азбука» (Вільня, брацкая друкарня, 1596). 2 рэдакцыі не маюць аналагаў: «Начало ученна детем» (друкарня Мамонічаў, каля 1593—1601) i «Наука ку чнтаню п розуменю піісма словенского» Л. i С. Зізаніяў (брацкая друкарня, 1596). 4-я рэдакцыя ўключае 3 выданні «Грамматнкн словеньскаго языка» (друкарня Мамонічаў, 1618—21), a 5-я,уасновуякой пакладзены еўінскі Б. 1618, — 10 выданняў (9 выйшлі ў 1631—53 у друкарнях С.Собаля i брацкіх у Куцейне, Магілёве, Вільні). Ствараліся Б. паводле літараскладальнага метаду, які панаваў у Еўропе ў сярэдневякоўі i ў новы час да 1830-х г. Усх.-слав. Б. трымаліся таксама традыцый стараж.-рус. i ўсх.-слав. педагогікі 12—16 ст. У тыповую структуру бел. Б. ўваходзілі: алфавітныя рады (у прамым i адваротным парадку), склады (пачынаючы з 2-літар-ных да «девятеркц»), тлумачальныя азбукі (першыя звязныя тэксты для чытання), элементы граматыкі,дыдактычны матэ-рыял (у канцы кнігі). Найб. арыгінальны паводле структуры буквар Зізаніяў. Ен складаецца з алфавіта царк.-слав. мовы, двух- i трохлітарных складоў, малітваў дпя чытання, сімвала веры (кароткага зводу гал. догматаў, якія складаюць аснову веравучэння), тлумачальнага слоўніка «Лексмса», твора С.Зізанія «Нзложенме o православной вере».
1-ы літоўскі Б. быў састаўной чаакай «Катэхізіса» М.Мажвідаса (Каралявец, 1547) i наз. «Танная i кароткая навука чытаць i пісаць», 2-і літоўскі Б. — катэхізіса «Пачатак пропаведзі для маленькіхдзетак... Катэхізіс малы...», падрыхтаванага кальвіністамі ВКЛ (магчыма, С.Бітнерам) i выдадзенага ў 1680 у Караляўцы на сродкі Л.К.Радзівіл (распаўсюджваўся ў кальвінісцкіх школах паўн. Літвы). У 1708 у Караляўцы для лютэранскіх школ Малой Літвы выда-дзены буквар «Літары» (не захаваўся). Побач з ім у школах да 1747 выкарыс-тоўваліся насценныя алфавіты. У каталіц-кіх школах ВКЛ да сярэдзіны 18 ст. ка-рысталіся выданнямі катэхізісаў,якія не былі спецыяльна прыстасаваны як Б. Паводле некат. звестак, у 1752 у Вільні ў друкарні францысканцаў выдадзены «Элементарчык жамойцкі» (не захаваў-ся). 1-ы вядомы каталіцкі Б. «Навука чытання пісьма польскага для маленькіх дзетак» выдадзены ў Вільні каля 1759— 61. Ён змяшчаў паралельныя тэксты на польскай i літоўскай мовах. 3 яго пачалося сістэматычнае выданне літоўскіх Б. для пачатковых школ ВКЛ. У выданні 1783 i больш позніх польскі тэкстадсутнічае, Б. наз. «Навука чытання пісьма літоўскага для маленькіх дзетак» (выд. да 1864, вытрымаў каля 70 перавыданняў). У яго ўваходзілі алфавіт, катэхізіс, малітвы i царк. песні. Захавалася 46 выданняў літоўскага Б.
Спіс выкарыстанай літаратуры:
Энцыклапедыя Вялікае Княства Літоўскае - Том 1, 2007 г.
Опубликовано 12 декабря 2010 года
Новые статьи на library.by:
БЕЛАРУСЬ:
Комментируем публикацию: Буквар у ВКЛ
подняться наверх ↑
ССЫЛКИ ДЛЯ СПИСКА ЛИТЕРАТУРЫ
По стандарту ВАК Республики Беларусь
Стандарт используется в белорусских учебных заведениях различного типа.
По ГОСТу Российской Федерации
Для образовательных и научно-исследовательских учреждений РФ
Прямой URL на данную страницу для блога или сайта
Предполагаемый источник
Полностью готовые для научного цитирования ссылки. Вставьте их в статью, исследование, реферат, курсой или дипломный проект, чтобы сослаться на данную публикацию №1292152808 в базе LIBRARY.BY.
подняться наверх ↑
ПАРТНЁРЫ БИБЛИОТЕКИ рекомендуем!
подняться наверх ↑
ОБРАТНО В РУБРИКУ?
Уважаемый читатель! Подписывайтесь на LIBRARY.BY в VKновости, VKтрансляция и Одноклассниках, чтобы быстро узнавать о событиях онлайн библиотеки.
Добавить статью
Обнародовать свои произведения
Редактировать работы
Для действующих авторов
Зарегистрироваться
Доступ к модулю публикаций