Люлі-люлі-люлі, прыляцелі гулі...

Майму сыну дванаццаць гадоў. Аднойчы ў яго школьным сачыненні я прачытала такія радкі: «Ад самага першага моманту, як толькі я сябе памятаю, у маёй душы гучыць прыгожы мілагучны голас мамы, якая спявае мне калыханку. І сёння я рады пачуць гэты спеў, а разам з ім адчуць цеплыню і пяшчоту матуліных рук». Гэтыя шчырыя словы, якія яму падказала сэрца, сталі для мяне яшчэ адным пацверджаннем таго, наколькі патрэбна чалавецтву песня любові і ласкі — калыханка.

Дзякуючы калыханцы з першых хвілін свайго зямнога быцця дзіця аказваецца не ў хаосе гукаў, а ва ўладзе слова і музыкі, у гарманічным акружэнні. Гэтыя песні ўваходзяць у дзіцячы свет, настройваюць маленькага чалавека на музычна-паэтычны лад.

Няма ніякага сумнення, што калыханка з’явілася вельмі даўно. Грунтоўна даказана яе сувязь з замоўнай паэзіяй. Усё заканамерна: такой песняй маці імкнулася паўплываць на лёс дзіцяці, шчыра верыла, што сардэчнымі словамі ўлагодзіць звышнатуральныя сілы, і тыя зберагуць яе малое ад сурокаў, ад усялякіх няшчасцяў.

Калыханкі ўсіх народаў свету, у тым ліку і беларускія, вызначаюцца павольным рытмам, своеасаблівай аднастайнай мелодыяй, лірычнасцю. Няма нічога дзіўнага! Яны спяваюцца з мэтай дапамагчы дзіцяці хутчэй заснуць. Адсюль іх пяшчотная напеўнасць. А задушэўнасць і цеплыня калыханак ідуць ад сэрца самой маці. Менавіта яна часцей за ўсё і была складальніцай гэтых песень. Ля калыскі немаўляці, якое яшчэ не разумела сэнсу слоў, спявалася нескладанае «люлі-люлі» або «баю-баюшкі-баю». І тут галоўнымі былі мелодыя і рытм. Калі ж дзіця падрастала, маці, каб зацікавіць малое, уплятала ў напеў словы. Гэта пераключала ўвагу дзіцяці і супакойвала. Вось чаму калыханкі маюць хоць і нескладаны, але займальны сюжэт. Звычайна ў такіх песнях гаворыцца пра вядомых жывёл і птушак, часта называецца і імя самога дзіцяці, што яму вельмі падабаецца:

Пайшоў коцік на таржок,

Купіў Юрку піражок.

Пайшоў коцік на вулку,

Купіў Юрку булку.

Пайшоў коцік рэпку рваць,

Юрку трэба крэпка спаць.

Звычайна ў народных калыханках не гаворыцца пра гора. Хоць сярод беларускіх калыханак, якія мы сёння адносім да фальклора, сустракаюцца і такія: «Не плач, маё дзецятка, а цыц, маё родна: вунь войт ідзе, на татку, на мамку ён бізун нясе. У тым бізуне скураты ўвіты, на тым бізуне слёзкі паліты...» Такая песня — выказаная ўслых дума маці пра жыццё. А ўвогуле, тонкі і ўдумлівы выхавацель — народ — разумеў, што дзеці павінны расці ў атмасферы прыязнасці і пяшчоты, таму і складаў калыханкі салодкія і лагодныя.

Хай жа з веку ў век, мінуючы стагоддзі, у такт гуканню беларускай калыскі гучыць наш просты душэўны напеў: «Люлі-люлі», «Баю-баю»!..

Н. БАРЭЛЬ, г. Свіслач