Афіцыйная версія: як палітык прыдумаў машыну для ўсіх
Самая распаўсюджаная гісторыя кажа, што ідэя стварэння «народнага аўтамабіля» належыць Адольфу Гітлеру. У 1933 годзе, прыйшоўшы да ўлады, ён паабяцаў немцам: кожны зможа купіць сабе машыну. Не раскошны лімузін для багатых, а просты, трывалы і даступны аўтамабіль для звычайнай сям'і.

Гітлер агучыў канкрэтныя патрабаванні:

кошт не вышэйшы за 1000 рэйхсмарак (столькі тады каштаваў добры матацыкл);

умяшчальнасць — 5 чалавек (бацькі і трое дзяцей);

расход паліва — не больш за 8 літраў на 100 км;

максімальная хуткасць — 100 км/г.

Паводле легенды, фюрар нават накідаў эскіз будучай машыны ўласнаручна. Рэалізаваць гэтую задачу даручылі ўжо вядомаму інжынеру Фердынанду Поршэ — таму самаму, які пазней заснаваў марку Porsche. Да 1936 года з'явіліся першыя прататыпы. Машыну назвалі KdF-Wagen — у гонар нацысцкай арганізацыі «Сіла праз радасць».

У 1938 годзе ў горадзе Фалерслебен (сёння гэта Вольфсбург) пачалі будаваць велізарны завод. Планавалася, што кожны немец зможа збіраць грошы на машыну праз адмысловую ашчадную схему: па 5 рэйхсмарак на тыдзень. Да пачатку вайны на гэтыя рахункі паклалі грошы амаль 350 тысяч чалавек. Але… ніводны з іх так і не атрымаў свой «народны аўтамабіль».

Адваротны бок медаля: «цёмнае мінулае» і забыты геній
Таму што ў 1939 годзе пачалася Другая сусветная вайна. Завод у Вольфсбургу імгненна перапрафілявалі на выпуск ваеннай тэхнікі. Замест «Жукоў» для нямецкіх сем'яў там збіралі армейскія пазадарожнікі Kübelwagen, амфібіі Schwimmwagen і нават дэталі для крылатых ракет «Фаў-1».

А працавалі на гэтым заводзе… ваеннапалонныя і сагнаныя працоўныя з акупаваных краін. Тысячы людзей працавалі ў нечалавечых умовах. Гэта самы змрочны і супярэчлівы эпізод у гісторыі маркі. Таму для многіх гісторыкаў «народны аўтамабіль» — гэта не рамантычная легенда, а напамін пра тое, як ідэі могуць быць скажоныя рэжымам.

Але ёсць і яшчэ адна, менш вядомая дэталь. Сучасныя даследаванні паказваюць: Гітлер не быў аўтарам ідэі народнага аўтамабіля. Задоўга да нацыстаў над гэтым працавалі іншыя інжынеры. І галоўны з іх — Ёзэф Ганц.

Ёзэф Ганц быў яўрэем. У 1933 годзе ён стварыў аўтамабіль Standard Superior, які ў рэкламе ўжо называўся «Volkswagen». Ягоныя распрацоўкі па канструкцыі былі вельмі блізкія да таго, што пазней назавуць «Жуком». Але калі да ўлады прыйшлі нацысты, Ганца адхілілі ад працы. Усе ягоныя заслугі замялі, а імя сцерлі з гісторыі. Яму давялося бегчы з краіны, ратуючы сваё жыццё.

Так што «народны аўтамабіль» мае як мінімум двух «бацькоў»: аднаго — прызнанага афіцыйна, але які супрацоўнічаў з рэжымам, і другога — забытага, чые ідэі ўкралі, а самога выгналі.

Пасляваеннае цуда: як варожы завод стаў сімвалам адраджэння
Пасля разгрому Германіі завод у Вольфсбургу апынуўся ў брытанскай акупацыйнай зоне. Англічане збіраліся ўзарваць прадпрыемства і вывезці абсталяванне ў якасці рэпарацый. Але адзін брытанскі афіцэр, маёр Айвен Хёрст, разгледзеў у руінах патэнцыял.

Брытанскае ваеннае ўрад размясціла заказ на 20 тысяч машын. І пайшло-паехала.

Запусцілі завод наноў. Аўтамабіль, які раней называўся KdF-Wagen, стаў проста Volkswagen, а народ даў яму ласкавае прозвішча «Жук» (Beetle ці Käfer). І тут здарылася тое, чаго ніхто не чакаў.

«Жук» апынуўся ідэальным аўтамабілем для пасляваеннага свету:

просты як валёнак — рамантаваць можна ў любым гаражы;

жывучы — рухавік паветранага ахалоджвання не баяўся марозаў;

танны ў вытворчасці — значыць, даступны па цане;

пацешны на выгляд — круглыя фары, абцякальны кузаў.

Немцы, якія яшчэ нядаўна ненавідзелі гэты сімвал нацысцкай прапаганды, пачалі скупляць яго як гарачыя піражкі. У 1950-я і 1960-я гады «Жук» стаў сапраўдным сімвалам нямецкага «эканамічнага цуду». Ён дапамог краіне падняцца з руін і разбуранага іміджу.

Сусветны рэкорд: як «Жук» заваяваў планету
Але самым цікавым было тое, што «Жук» стаў папулярны далёка за межамі Германіі. Яго прадавалі па ўсім свеце — ад ЗША да Паўднёвай Афрыкі, ад Бразіліі да Аўстраліі.

У Амерыцы «Жук» стаў культовай машынай у студэнтаў, хіпі і ўсіх, хто хацеў быць «не як усе». Маленькі, неператапляльны, з характэрным «булькаючым» гукам рухавіка. Яго размалёўвалі кветкамі, ператваралі ў «любоўных жукоў», ганялі па пустынях.

У 1972 годзе адбылася гістарычная падзея: Volkswagen Beetle пабіў рэкорд знакамітага Ford Model T, які трымаўся дзесяцігоддзі. «Жук» стаў самым прадаваным аўтамабілем у гісторыі на той момант. Усяго было выпушчана больш за 21 мільён асобнікаў толькі ў Германіі.

А ў Бразіліі і Мексіцы вытворчасць «Жука» працягвалася да 2003 года! Уяўляеце: мадэль, створаная ў 1930-х, выпускалася амаль 70 гадоў. Гэта абсалютны рэкорд даўгажыхарства ў аўтамабільнай індустрыі.

Што значыць «народная марка» сёння
Сёння Volkswagen — гэта ўжо не проста «Жук» і не адзін завод у Вольфсбургу. Гэта велізарны канцэрн Volkswagen Group, які валодае брэндамі Audi, Porsche, Skoda, Seat, Lamborghini, Bentley і многімі іншымі. Але галоўным «народным» брэндам застаецца менавіта Volkswagen.

Што азначае «народнасць» цяпер? Гэта тры простых прынцыпы:

Даступнасць. Не самая танная машына, але справядлівая цана за якасць. Volkswagen не спрабуе быць прэміумам (для гэтага ёсць Audi), але і не скочваецца ў адкрыта бюджэтны сегмент.

Надзейнасць. Мадэлі накшталт Golf, Passat і Polo сталі эталонам «працоўнай конікі». Яны не ламаюцца без прычыны, служаць гадамі, іх любяць таксісты і карпаратыўныя паркі.

Якасць на ўзроўні вышэй за сярэдні. Салон сабраны добра, пластмаса не рыпіць, дзверы зачыняюцца з глухім гукам. Гэта той узровень, якога чакаеш ад «немца», але не пераплачваеш за брэнд як за прэміум.

Volkswagen Golf, напрыклад, разышоўся тыражом больш за 35 мільёнаў асобнікаў за 8 пакаленняў. Гэта больш, чым «Жук» калі-небудзь. Ён стаў сапраўдным спадчыннікам ідэі народнага аўтамабіля: практычны хэтчбэк для сям'і, на працу, на дачу.

А што наконт сучаснасці? Скандалы і электрычная будучыня
Вядома, гісторыя Volkswagen не была б сумленнай, калі б мы абмінулі бокам непрыемныя моманты. У 2015 годзе разрадзіўся грандыёзны скандал «дызельгейт». Выявілася, кампанія ўсталёўвала на дызельныя рухавікі ПЗ, якое заніжала паказчыкі выкідаў шкодных рэчываў пры тэставанні. У рэальнасці машыны забруджвалі паветра значна мацней, чым належыць.

Скандал каштаваў кампаніі дзясяткаў мільярдаў долараў, змены кіраўніцтва і велізарнага ўдару па рэпутацыі. Але ведаеце, што адбылося потым? Volkswagen не проста адбіўся, а зрабіў нечаканы ход: абвясціў аб поўным пераходзе на электрамабілі.

Сёння кампанія інвесціруе мільярды ў новую платформу MEB (Modularer E-Antriebs-Baukasten — модульная платформа для электрапрывадаў). На ёй пабудаваны мадэлі ID.3, ID.4, ID.Buzz (электрычны «Бусік»). Мэта — стаць сусветным лідарам па вытворчасці электрамабіляў да 2025-2030 гадоў. Вось так «народная марка» зноў спрабуе змяніць рынак, як калісьці гэта зрабіў «Жук».

Вынік: дык чаму ж усё-такі «народная»?
Volkswagen называюць народнай маркай не з-за прыгожай легенды пра Гітлера і не з-за перакладу назвы. А таму што гэтая марка:

перажыла татальную вайну, руіну і ганьбу, каб падняцца з каленяў;

стварыла аўтамабіль, які прадаваўся 70 гадоў і пабіў усе магчымыя рэкорды;

дала мільёнам людзей па ўсім свеце магчымасць купіць якасную, надзейную машыну без пераплаты за панты;

не пабаялася прызнаць памылкі (хоць і не адразу) і развярнулася ў бок будучыні.

«Народны» — значыць «для кожнага». Для таксіста ў Берліне, для фермера ў Тэхасе, для студэнткі ў Токіа, для шматдзетнай сям'і ў Бразіліі. Volkswagen не машына для багатых і не таннаўка для бедных. Гэта машына для вас. Для людзей. Для народа.

У гэтым і ёсць галоўны сакрэт. Не ў гучных лозунгах, а ў простым факце: дзе б вы ні былі, вы абавязкова сустрэнеце на дарозе Golf, Polo або стары добры «Жук». Яны ездзяць ужо дзесяцігоддзямі. І будуць ездзіць далей.