Ці праўда, што ў немцаў прынята пёркаць за сталом?

У інтэрнэце, на форумах і ў размовах часам можна пачуць дзіўнае сцвярджэнне: у Германіі быццам бы лічыцца нармальным пёркаць за абедзенным сталом. Больш таго, часам гэтаму прыпісваюць нават статус кампліменту кухару — маўляў, так госці паказваюць, што ежа была смачнай і добра засвоілася. Наколькі гэта сцвярджэнне адпавядае рэчаіснасці? Адкуль увогуле ўзяўся гэты міф і як на самой справе абстаюць справы з нямецкім этыкетам? Давайце разбірацца па парадку.

Адкуль узяўся гэты міф

Міф пра нямецкую цярпімасць да кішачных газаў за сталом — адзін з многіх устойлівых стэрэатыпаў пра Германію, побач з «немцы не маюць пачуцця гумару» або «немцы носяць скураныя штаны кожны дзень». Як і любы стэрэатып, ён мае пад сабой пэўную глебу — але гэтая глеба ляжыць хутчэй у галіне гісторыі і фальклору, неж у сучасным паўсядзённым жыцці.

Гістарычнай крыніцай гэтага павер'я часта называюць фразу, якую прыпісваюць Марціну Лютэру, вялікаму царкоўнаму рэфарматару. Паводле легенды, пасля сытнага абеду Лютэр звярнуўся да сутрапезнікаў з пытаннем: "Warum pfurzet und ruelpset ihr nicht, hat es euch nicht geschmecket?" — гэта значыць "Чаму вы не пёркаеце і не рыгаеце? Хіба вам не спадабалася?". Гэтая фраза, нягледзячы на свой сумніўны гістарычны статус, трывала ўвайшла ў нямецкі фальклор і перадавалася з пакалення ў пакаленне як прыклад грубаватага, але шчырага народнага гумару.

Аднак важна разумець, што гэта — не інструкцыя па этыкеце, а забаўнае гістарычнае паданне. Дазволіць сабе такую вольнасць за сталом мог хіба што чалавек, які стаіць па-за правіламі прыстойнасці — падобна таму, як сёння дазволіць сабе гучна рыгнуць у рэстаране можа хіба што вядомы блогер-эпатажнік, але ніяк не звычайны наведвальнік.

Як ставіліся да цялесных функцый у розныя эпохі

Стаўленне да пёркання і іншых натуральных адпраўленняў сапраўды мянялася на працягу гісторыі — і не толькі ў Германіі, але і па ўсёй Еўропе. У Сярэднявеччы нормы этыкету былі заўважна вальнейшымі. Напрыклад, у многіх еўрапейскіх краінах рыгнуць пасля ежы лічылася знакам таго, што госць сыты і задаволены частаваннем. Гэта было хутчэй практычнае правіла: у эпоху, калі паняцце «асабістай прасторы» моцна адрознівалася ад сучаснага, цялесныя функцыі не былі акружаны такой колькасцю табу, як сёння.

Аднак ужо ў XIX стагоддзі сітуацыя кардынальна змянілася. У нямецкай мове з'явілася слова Bäuerchen (літаральна — «маленькі фермер»), якое абазначае дзіцячую адрыжку пасля кармлення. Лінгвісты адзначаюць, што само гэта слова адлюстроўвае той факт, што ў Германіі цялесныя функцыі ў прысутнасці іншых людзей лічыліся грубай сялянскай звычкай, нявартай выхаванага чалавека. Да ХХ стагоддзя ўяўленне пра тое, што пёркаць за сталом непрыстойна, укаранілася ў нямецкім грамадстве гэтак жа трывала, як і ў любым іншым еўрапейскім.

Што кажуць сучасныя немцы і тыя, хто жыве ў Германіі

Калі адцягнуцца ад гістарычных анекдотаў і паглядзець на рэальнае становішча спраў, карціна становіцца цалкам адназначнай. Ні ў адной крыніцы, дзе гаворыцца пра сучасную Германію, няма пацверджання таму, што пёркаць за сталом там лічыцца прымальным.

Карыстальнікі форумаў, якія жывуць у Германіі, аднагалосна абвяргаюць гэты міф. Адзін з іх, пражыўшы ў краіне больш за 25 гадоў, прама заяўляе: "За сталом гэта не прынята і ў многіх іншых сітуацыях — таксама. Але калі чалавек не можа стрымацца, то часам здараецца. Абавязкова папросіць прабачэння, а навакольныя зробяць выгляд, што не заўважылі". Гэта, уласна, універсальнае правіла паводзін, якое дзейнічае ў любой еўрапейскай краіне, уключаючы Беларусь.

Іншы карыстальнік, які жыў у гатэлі з немцамі, адзначае: у пакоі, у нефармальнай абстаноўцы, такое сапраўды магло здарыцца — як, верагодна, здарылася б і ў кампаніі беларусаў, якія засталіся без старох вачэй. Але "у сталовай... такога не было". Гэта значыць, нават ва ўмовах адноснай нефармальнасці людзі выконваюць базавыя правілы прыстойнасці, калі знаходзяцца сярод іншых.

Сучасныя агляды этыкету таксама пацвярджаюць, што "ў сучасным грамадстве ў Германіі захаванне нормаў прыстойнасці і этыкету становіцца ўсё важнейшым. Пры наведванні рэстарана або запрашэнні сяброў на абед, лепш прытрымлівацца агульнапрынятых правілаў". Ні пра якое заахвочванне «гукавых кампліментаў» гаворкі не ідзе.

Асцярожна: крыніцы міфу часта ненадзейныя

Цікава, што многія крыніцы, якія тыражуюць гэты міф, альбо адкрыта жартоўныя, альбо не маюць ніякага дачынення да рэальнай Германіі. Напрыклад, на некаторых сайтах сцвярджаецца, што пёркаць за сталом у Германіі — "усё роўна, што для нас пазяхнуць або чхнуць, гэта значыць у парадку рэчаў". Аднак такія заявы часта заснаваны альбо на старых байках, альбо на адкрытых выдумках.

Вось характэрны прыклад: на адным з форумаў карыстальнік піша, што "у старыя часы па правілах этыкету, калі за сталом пёркнула дама, то сядзячы побач з ёй джэнтльмен павінен быў папрасіць прабачэння, як калі б гэта зрабіў ён". Гэта гучыць хутчэй як кур'ёз з сярэднявечных кніг пра манеры, але не мае дачынення да сучаснай Германіі.

Нельга скідаць з рахунку і той факт, што пэўная частка падобных міфаў узнікае з-за банальнай моўнай і культурнай розніцы. Як адзначае выданне The Guardian у матэрыяле пра нямецкія лаянкі, нямецкая мова сапраўды выкарыстоўвае шмат «фекальнай» лексікі ў лаянках — але гэта не значыць, што немцы больш за іншых цікавяцца працэсамі дэфекацыі.

Ну і, вядома, не варта блытаць пёрканне з рыганнем. Некаторыя культуры сапраўды заахвочваюць адрыжку за сталом як знак таго, што госць сыты. Але ў Германіі гэта не прынята, і да пёркання гэта тым больш не дачыцца.

Выснова: ці праўда, што немцы пёркаюць за сталом?

Дык вярнёмся да галоўнага пытання. Ці праўда, што ў немцаў прынята пёркаць за сталом?

Не, гэта няпраўда. У сучаснай Германіі, як і ў любой іншай еўрапейскай краіне, пёркаць за сталом — дрэнны тон. Гэта лічыцца непрыстойным, некультурным і непаважлівым па стаўленні да навакольных.

Вядома, бываюць выпадковасці — ніхто не застрахаваны ад раптоўнага метэарызму. Але ў такой сітуацыі і немец, і беларус, і амерыканец паступяць аднолькава: альбо паспрабуюць зрабіць выгляд, што нічога не здарылася, альбо ціха папросяць прабачэння, калі інцыдэнт быў заўважаны. Менавіта такую мадэль паводзін апісваюць людзі, якія рэальна жывуць у Германіі.

Міф жа пра «нямецкую традыцыю пёркаць за сталом» — гэта гістарычны кур'ёз, заснаваны на старых байках, фальклорных гісторыях пра Марціна Лютэра і няправільным вытлумачэнні культурных адрозненняў. Як і многія стэрэатыпы, ён мае пад сабой малюсенькае зерне гістарычнай праўды, але зусім не адлюстроўвае рэальнага становішча спраў.

Дык што калі вы сабраліся ў госці да нямецкай сям'і або ў нямецкі рэстаран, можаце не турбавацца: ад вас ніхто не чакае «гукавога кампліменту». За сталом дзейнічаюць тыя ж правілы ветлівасці, што і ў любой іншай еўрапейскай краіне. Смачнага — і без няёмкіх сітуацый.