Чаму Нарач раней называлася Кабыльнік: гісторыя беларускай вёскі

Кабыльнік: гісторыя назвы з глыбокімі каранямі

Паселенне на месцы сучаснага аграгарадка Нарач вядома з даўніх часоў. Першапачаткова ў XV стагоддзі яно згадвалася як Мядзел Малы (Medelo Minori). Аднак ужо ў XVI стагоддзі трывала замацавалася назва Кабыльнік (часам сустракаюцца варыянты Кабельнік або Кабельнікі). У архіўных дакументах першае згадванне мястэчка менавіта пад гэтай назвай адносіцца да 11 красавіка 1527 года. У адрозненне ад многіх іншых тапонімаў, паходжанне гэтай назвы мае некалькі версій, і кожная па-свойму цікавая і адлюстроўвае асаблівасці жыцця нашых продкаў.

Гандлёвая версія: Кабыльнік — конны кірмаш
Найбольш распаўсюджаная версія звязвае назву «Кабыльнік» з кірмашамі, якія тут праводзіліся. Паселенне было значным гандлёвым цэнтрам, і пяць разоў на год тут ладзіўся гандаль, дзе галоўным таварам былі коні. Адпаведна, назва магла паходзіць ад слова «кабыла» (самка каня), як галоўнага прадмета гандлю. Кірмашы ў мястэчку былі настолькі вядомыя, што далі імя і самому паселішчу.

Інструмент пакарання: яшчэ адна версія
Існуе і іншая, менш вядомая, але вельмі каларытная версія. Згодна з ёй, назва паходзіць ад «кабылы» — спецыяльнай драўлянай лавы, на якой каралі правінаватых. На гэту лаву клалі злачынца і секлі розгамі. Сюды, у Кабыльнік, звозілі парушальнікаў парадку з усіх навакольных вёсак, і паступова гэта вызначыла назву мястэчка.

Антрапанімічная версія: ад уладальніка зямлі
Існуе таксама версія, што назва магла паходзіць ад прозвішча двараніна Васіля Кабыліна, які набыў у князёў Свірскіх блізкія землі. Такая практыка даваць назвы ад імёнаў уладальнікаў была ў той час шырока распаўсюджана.

Так ці інакш, да XIX стагоддзя Кабыльнік быў ужо не проста вёскай, а квітнеючым мястэчкам, цэнтрам усяго Нарачанскага краю. Тут на цэнтральнай плошчы мірна суседнічалі касцёл, праваслаўная царква і сінагога, працавалі некалькі крамаў, карчма, багадзельня і нават паштовая станцыя. Розныя звесткі за 1866 год паведамляюць, што ў мястэчку Кабыльнік пражывалі жыхары розных веравызнанняў: праваслаўныя, каталікі, іўдзеі, а таксама магаметане і старавераў.

«Кабыльнік, якім пасля Гаштольдаў валодалі князі Збаражскія, Абрамовічы, Аскеркі, памешчык Свянтаржыцкі, здолеў трапіць пад уплыў адразу дзвюх гісторыка–архітэктурных мястэчковых асаблівасцей».

Перайменаванне 1964 года: векавая традыцыя перарвана

У 1964 годзе адбылася падзея, якая падзяліла гісторыю паселішча на «да» і «пасля». Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР прыняў рашэнне перайменаваць вёску Кабыльнік у Нарач. Афіцыйная прычына была простай: назву палічылі недастаткова мілагучнай. У той час у Савецкім Саюзе актыўна ішоў працэс «выпраўлення» геаграфічных назваў, і старажытнае імя Кабыльнік, на думку чыноўнікаў, не ўпісвалася ў новую ідэалагічную карціну свету.

Важна не блытаць аграгарадок Нарач, пра які ідзе гаворка, з аднайменным курортным пасёлкам, размешчаным на беразе возера. Курортны пасёлак быў заснаваны ў тым жа 1964 годзе з трох невялікіх вёсачак: Купа, Урлікі і Сцяпенева. Такім чынам, каля возера Нарач з'явілася адразу два населеныя пункты з аднолькавай назвай: стары аграгарадок (былы Кабыльнік) і новы курортны пасёлак. Гэтая блытаніна нярэдка ўводзіць у зман турыстаў.

Нягледзячы на афіцыйнае перайменаванне, мясцовыя жыхары працягваюць захоўваць памяць пра сваю малую радзіму. У побыце і цяпер можна пачуць «паехалі ў Кабыльнік», што выклікае ў старожылаў разуменне і цёплую ўсмешку. Больш таго, існуе рух за вяртанне гістарычнай назвы.

Славутасці Кабыльніка-Нарачы: што паглядзець

Тым, хто адправіцца ў аграгарадок Нарач, адкрываецца магчымасць дакрануцца да дзіўнай гісторыі. Ад часоў багатага мястэчка тут захавалася некалькі значных помнікаў архітэктуры.

• Касцёл Святога Апостала Андрэя: гэты велічны неагатычны храм з цэглы быў пабудаваны ў 1901 годзе на сродкі мясцовых шляхціцаў Свянтаржыцкіх. Цікава, што папярэднія драўляныя касцёлы на гэтым месцы неаднаразова гарэлі, але цяперашні будынак перажыў войны і няпростыя часы, стаўшы сімвалам духоўнай стойкасці мясцовых жыхароў.
• Царква Іллі Прарока: праваслаўны каменны храм у рэтраспектыўна-рускім стылі, таксама пабудаваны пры Свянтаржыцкіх, ствараў непаўторны архітэктурны ансамбль мястэчкавай плошчы.
• Сядзібна-паркавы комплекс: на ўскраіне Кабыльніка на беразе ракі Малінаўка некалі размяшчаўся шыкоўны палац уладальнікаў. На жаль, ён не перажыў Другую сусветную вайну: у 1943 годзе яго спалілі партызаны, каб ён не дастаўся акупантам. Цяпер пра былое веліч нагадваюць толькі рэшткі старога парку і гаспадарчыя пабудовы, уключаючы былы піваварны завод.

Аграгарадок Нарач і яго старажытнае імя Кабыльнік — гэта дзіўная магчымасць убачыць жывую гісторыю, якая, нягледзячы на ўсе перыпетыі, працягваецца і сёння ў памяці людзей і камянях старых храмаў.